حکما می گویند: وجود ، حیات، علم ، قدرت ، وسایر کمالات از مبدأ فیّاض بر موجودات پایین نمی رسد مگر آنکه در مرتبۀ سابق ، بر موجود اشرف رسیده باشد، همانند چراغی که نزد ما روشن است ، ابتدا مکانی که نزدیک به اوست روشن می شود، سپس دورتر از آن استفاده می کند و ... .

در امور غیر حسّی از قبیل وجود و حیات وعلم و قدرت و تمام کمالات که از ذات القدس الهی تراوش نموده و بر ماهیّات امکانی تجلّی می یابد . در ابتدا ماهیّاتی بهره مند می شوند که در رتبه، اشرف و اقدم از سایر ماهیّات هستند .

علّامۀ طباطبایی رحمه الله می گوید: « معنا و مفهوم قاعده امکان اشرف آن است که ممکن اشرف باید در مراتب وجود اقدم از ممکن اخسّ باشد ، لذا باید ممکنی که اشرف از اوست قبل از او موجود باشد... » .

ملا صدرا در استدلال بر این قاعده می گوید: « اگر ممکن اخسّ از طرف خداوند موجود شد باید قبل از او ممکن اشرف موجود باشد ، وگرنه در صورت تحقق، هم زمانی اشرف و اخسّ لازم می آید که دو چیز در یک مرتبه برای یک ذات از یک جهت از واجب لذاته ، صادر شود ، که محال است. و در صورتی که موجود اشرف بعد از موجود اخس و به واسطه موجود شود ، لازم می آید که معلول، اشرف از علت واقدم از او باشد، که این نیز محال است...» .

می دانیم که انسان ، اشرف مخلوقات است ، زیرا از اشرف از حیوان ، و حیوان اشرف از گیاه و گیاه اشرف از جماد است. و به حکم قاعدۀ امکان اشرف ، محال است وجود از مبدأ فیاض به جماد برسد قبل از آنکه در رتبه سابق ، به حیوان رسیده باشد، وهمچنین به حیوان برسد قبل از آنکه در رتبۀ سابق ، به حیوان رسیده باشد، و همچنین برسد قبل از آنکه در رتبۀ سابق به انسان رسیده باشد. و نیز محال است که وجود، حیات، علم ، قدرت ، وجمال و جلال و ... از مبدأ فیّاض بر افراد انسان برسد قبل از آنکه این کمالات به انسان کاملی که حجت خدا روی زمین است رسیده باشد.

بیابر این قاعده ، مادامی که فردی از افراد بشر در خارج موجود است باید فردی به نام نسان کامل که از او به حجت خدا تعبیر می شود روی زمین موجود باشد .

کلینی به سندش از امام صادق (ع) نقل کرده که فرمود: « الحجّه قبل الخلق و مع الخلق و بعد الخلق» ؛ « حجت ، قبل از خلق و با خلق و بعد از خلق خواهد بود.»

و نیز می فرماید: « لو لم یبق فی الأرض إلا اثنان، لکان أحدهما الحجّه » ؛ « اگر در روی زمین جز دو نفر کسی نباشد حتماً یکی از آن دو امام خواهد بود » .