آیه 8 سوره مائده: ویژگی قائم
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامينَ لِلَّهِ شُهَداءَ بِالْقِسْطِ وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى أَلاَّ تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوى وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
اى كسانى كه ايمان آورده ايد، براى خدا به داد برخيزيد [و] به عدالت شهادت دهيد، و البتّه نبايد دشمنىِ گروهى شما را بر آن دارد كه عدالت نكنيد. عدالت كنيد كه آن به تقوا نزديكتر است، و از خدا پروا داريد، كه خدا به آنچه انجام مى دهيد، آگاه است.
تفسیر آیه
مشابه این آیه با اندكى تفاوت، در آیه 135 سورهى نساء آمده است، «قوّامین بالقسط شهداء للّه ولو على أنفسكم أو الوالدین والاقربین» قیام به عدالت كنید و گواهان براى خدا باشید. هر چند به زیان خود یا والدین و بستگان شما باشد. تفاوت میان این دو آیه آن است كه این آیه سفارش مى كند: كینه ها و دشمنى ها شما را منحرف نكند، ولى آیه سوره نساء مى فرماید: علاقه ها و وابستگى ها شما را از مرز عدالت خارج نكند. آرى، عوامل انحراف از عدالت یا بغض و كینه است، یا حبّ و دوستى كه هر آیه به یكى از آنها اشاره دارد.
از آنجا كه نادیده گرفتن كینه هاى درونى درباره مردم دشوار است، لذا در این آیه چند فرمان و چند تشویق به كار رفته است. «لایجرمنّكم... اعدلوا... هو اقرب... اتّقوا اللّه...»
عدالت اجتماعى، تنها در سایه ایمان به خدا و معاد استقرار مى یابد و فرمان حتمى الهى است.
اگر انگیزه ى انسان كینه هاى او شد، اخلاصى در كار نیست، ولى اگر قیام براى خدا باشد، كینه ها در اجراى عدالت بى اثر مى شود. عدالت مستمر به صورت ملكه و عادت، ارزش است، نه عدالت لحظه اى.
اگر باور كنیم كه خدا عملكرد ما را مى داند، به عدل رفتار خواهیم كرد. انسان هاى كینه توز و عقده اى نمى توانند عادل باشند. (براى رسیدن به عدالت باید كینه ها را كنترل كرد) احساسات باید تحت الشعاع عدالت باشد. كینه جویى، از عوامل انحراف از عدالت است. در سیاستگذارى ها و روابط داخلى و خارجى حتّى نسبت به دشمنان هم عادل باشیم. انسان هاى عادل و منصف، به تقوا نزدیكترند.
در اطيب البيان في تفسير القرآن از سيد عبد الحسين طيب آمده
كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ قيام؛ به معني ايستادگي است و قيام به امري به حسب خود او است، يكي از اسامي الهي قائم است و وقتی ميگويي «يا قائم يا دائم» قيام به وظایف ربوبي مانند خلق و رزق و عنايات و تفضلات و ساير شئونات خداوندي دارد ، يكي از القاب حضرت بقية اللَّه قائم است که به امور و شئون امامت قيام مي فرمايد.
