از مراكزى كه در غيبت صغرى، امام عصر ارواحنا له الفداء مشاهده شده، مراسم حج است. گروهى كه حضرت را ديده اند، به اين مطلب تصریح كرده اند اما در غیبت كبرى برابر روايات، حضرت در مراسم حج شركت مى كند، مردم را مى بيند، اما مردم او را نمى بينند و نمى شناسند. امام صادق علیه السلام مى فرمايد: امام قائم دو غيبت دارد: در يكى از آن دو [1] در مراسم حج شركت مى كند، مردم را مى بيند، اما مردم او را نمى بينند و نمى شناسند. [2]

محمدبن عثمان عمرى نائب حضرت مى گوید: به خدا سوگند كه صاحب الامر هر سال، ايام حج شركت مى كند و مردم را مى بيند و مى شناسد، اما مردم او را نمى بينند و نمى شناسند. [3]

حميرى از وى سؤال مى كند: آيا حضرت را ديده اى؟

پاسخ مى دهد: آخرين ديدار من با حضرت در كنار خانه خدا بود كه مى فرمود: اللهم انجزلى ما وعدتنى [4] اين سخن دليل بر آن است كه حضرت در مراسم حج شركت مى كند، منتهى در غيبت صغرى كسانى كه حضرت را مى شناختند، به وجود مبارك ايشان پي مى بردند، اما ديگران چنين سعادتى نداشتند. در زمان غيبت كبرى، تمام افراد از اين افتخار محروم هستند، زيرا كسى حضرت را نمى شناسد. على بن ابراهيم ازدى مى گوید: طواف هفتم بودم كه در كنار حلقه اى در طرف راست خانه خدا، جوان زيبا رو، خوش بو، با وقار و با شكوهى را دیدم كه گروهى از مردمان دور او را گرفته اند. هرگز احدى را خوش بيان تر و نيكو گفتارتر از او نديده بودم، كه با منطقى بسيار شيرين و روشى بسيار نيكو با مردم سخن مى گفت. نزديك شدم كه با او سخن بگویم. مردم انبوهى كه گرداگرد وجودش را گرفته بودند، مانع شدند. پرسيدم: اين جوان كيست؟

گفتند: او فرزند پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم است، همه ساله در موسم شركت كرده، يك روز براى خواص شيعيانش ظاهر مى شود و با آن ها سخن مى گويد. [5]

گفته مى شود كه ديدار ابراهيم بن مهزيار با حضرت، در موسم حج اتفاق افتاده است. [6]



حج آن حضرت


شيخ صدوق در كمال الدين به سند صحيحى از محمد بن عثمان عمرى روايت كرده است كه گفت: صاحب اين امر هر سال در مراسم حج حاضر مى‏شود، پس مردم را مى‏بيند، آن‏ها را مى‏شناسد و آن‏ها او را مى‏بينند، ولى نمى‏شناسند.[7]

مى‏گويم: از جمله رواياتى كه دلالت مى‏كند بر استجابت دعا كردن براى حجّاج از جهت حجّ خانه خدا، حديثى است كه در فقيه از حضرت صادق ‏عليه السلام منقول است كه فرمود: هنگامى كه شامگاه عرفه شود، خداوند متعال دو فرشته را مى‏فرستد كه چهره‏هاى مردم را جستجو كند، پس هرگاه كسى كه خودش را به حج عادت داده بود نيابند، يكى از آن دو فرشته به ديگرى مى‏گويد: فلان شخص در چه حال است؟ جواب مى‏دهد: خدا بهتر مى‏داند. پس مى‏گويد: پروردگارا! اگر فقر مانع از آمدنش شده او را غنى گردان و اگر قرض دارد از او ادا فرماى و اگر بيمارى سبب نيامدنش شده او را شفا بخش و اگر از دنيا رفته پس او را بيامرز و رحمتش فرماى. [8]

اين حديث دلالت مى‏كند بر استحباب دعا كردن براى كسى كه خودش را به حجّ عادت داده باشد، چنان‏كه مخفى نيست.