امام صادق (ع) می فرمایند:

الایمانُ هُوَ الاِقرارُ بِاللِسانِ وَ عَقدً فیِ القَلبِ وَ عَمَلٌ بِالاَرکانِ .... فَقَد یَکوُنُ العَبدُ مسلِماً قَبلَ اَن یَکسونَ مُؤمِناً ولایَکوُنُ مُؤمِناً حَتیِّ یَکوُنَ مُسلِماً فَالاِسلامُ قَبلَ الایمانِ وَ هُوَ یُشارِکُ الایمانَ [1]

ایمان عبارت است از اقرار زبانی و اعتقاد قلبی و عمل به جوارح .... گاهی بنده مسلمان است قبل از اینکه مؤمن باشد. ولی تا مسلمان نباشد، مؤمن نخواهد بود. پس اسلام قبل از ایمان است و شرط ایمان می باشد.

بنابراین نباید گفت اصل، دل و قلب انسان است و عملِ زبان اهمیت ندارد. بلکه اسلام فقهی شرط لازم تحقق ایمان می باشد.

با توجه به مطالبی که گذشت، اگر بخواهیم تعریف جامعی از ایمان ارائه دهیم باید آن را عبارت از معرفتی بدانیم که آثار آن بر جوارح انسان ظاهر می شود.

امیرالمؤمنین (ع) می فرمایند:

الایمانُ مَعرِفَهٌ بِالقلبِ، وَ اِقرارٌ بِاللِسانِ، وَ عَمَلٌ بِالاَرکانِ [2]

ایمان عبارت است از معرفت قلبی، و اعتراف زبانی، و عمل به جوارح.

اعتراف زبانی و عمل خارجی وقتی برخاسته از معرفت قلبی باشند ارزش پیدا می کنند. بنابراین اصل ایمان همان معرفت است که آثارش بر بدن آشکار می شود. و لذا هر چه معرفت شخص بالاتر و بهتر باشد، ایمان او هم فضیلت بیشتری پیدا می کند. رسول خدا (ص) می فرمایند:

اَفضَلُکُم ایماناً، اَفضَلُکُم مَعرِفَهً [3]

بهترین شما در ایمان، بهترین شما از جهت معرفت است.