از آنچه گذشت روشن شد که همه فضیلتها و ارزش از نظر خدای متعال به داشتنِ معرفت امام (ع) و ملتزم شدن به آن بر می گردد؛ به طوری که اگر کسی این اکسیر گرانقدر را در اختیار داشته باشد، هیچ کمبودی از نظر آنچه مطلوب خداوند بزرگ است، ندارد. اگر مقدمه دیگری را به این مطلب بیفزاییم، می توانمی نتیجه مهمی را به دست آوریم. و آن مقدمه این است که:

معرفت امام (ع) یک امر قلبی است که اثرش محبت و ولایت نسبت به ایشان و آرزوی یاری کردن آن حضرت در زمان ظهور و خدمت کردن در زیر پرچم ایشان می باشد. دیدن با جشمِ سَر، مدخلیتی در تحقق این امر قلبی ندارد و لازمه آن هم نیست. چه بسا کسانی که درکِ زمان حضورِ ائمه (ع) یا پیامبر (ص) را کرده بودند، اما هیچ معرفتی نسبت به ایشان نداشتند. در تاریخ می بینیم که دشمنان قسم خورده و درجه اول پیشوایان ما همان کسانی بودند که سال ها با اهل بیت عصمت و طهارت زندگی کرده و در حالاتِ مختلف درکِ محضرِ ایشان را کرده بودند.

معرفتِ امام (ع) آن شناخت و پذیرش قلبی است که اگر کسی آن را نداشته باشد، دیدنِ هر ماه و هر هفته و هر روز امام (ع) برایش هیچ تأثیری ندارد. ولی البته اگر کسی اهل معرفت باشد، آنوقت مشاهده حسیِ آن بزرگوار، برایش سببِ مزید و معرفت و افزایش ارادت و تسلیم نسبت به ایشان می گردد و زمینه ای است برای اظهار آمادگی نسبت به یاری کردنِ آن حضرت و انجام وظیه زیر پرچم فرماندهی ایشان در زمان ظهور.

حال از این دو مطلب می توان نتیجه گرفت که اگر کسی معرفتِ امام (ع) و در نتیجه آمادگی برای یاری کردن ایشان را داشت، ولی به علتی که تقصیر او هم نیست از درک محضر آن بزرگوار و در خدمتِ ایشان بودن محروم بود، بعید نیست که خداوند پاداش کسی را که زمان ظهور امام (ع) را درک کرده و در لشکر ایشان انجام وظیفه نموده است، به او بدهد و او را از این نعمتِ بزرگ و ثواب عظیم محروم نگرداند.

به این ترتیب اگر کسی امام خود را بشناسد، تحقق یا عدم تحقق حکومت ظاهری ائمه موجب زیانی برای او نخواهد بود و به منزله همان کسانی است که زمان قیام و حکومت امام خود را درک کرده اند و در شمار لشکریان وی جای گرفته اند.

فُضَیل بن یُساز از امام صادق (ع) در باره آیه شریفه «یَومَ نَدعو کُلَّ اُناسِ بِاِمامِهِم»: [1]

«روزی که هر مردمی را با امامشان می خوانیم» پرسید. حضرت چنین فرمودند:

یا فُضیلُ، اِعرِف اِمامَکَ، فَاِنَّکَ اِذا عَرَفتَ اِمامَکَ، لَم یَضُرکَ تَقَّدَمُ هذاَ الاَمرُ اَو تَاَخَّرَ. وَ مَن عَرَفَ اِمامَهُ ثُمَّ ماتَ قَبلَ اَن یَقُومَ صاحِبُ هذاَ الاَمرِ، کانَ بِمَنزِلَهِ مَن کانَ قاعِداً فی عَسکَرِهِ. لا؛ بَل بِمَنزِلَهِ مَن قَعَدَ تَحتَ لِوانِهِ. [2]

ای فضیل، امام خود را بشناس. زیرا اگر معرفتِ امام خود را داشته باشی، جلو افتادن یا به تأخیر افتادن این امر (حکومت ظاهری ائمه حق) زیانی به تو نمی زند. و کسی که امام خود را بشناسد، سپس (با معرفت) از دنیا برود قبل از آنکه صاحب این امر قیام نماید، همچون کسی است که در لشکر آن حضرت بوده باشد، نه؛ بلکه (بالاتر) مانند کسی است که زیر پرچمِ ایشان (در میدان جنگ) نشسته باشد.

این مژده به کسانی که آرزوی درک زمانِ قیام و ظهور امامشان را دارند، بزرگترین مژده و بالاترین نوید است و آنها را بیش از پیش نسبت به اهمیت معرفت امام عصر (عج) و التزام به آثار و نشانه های آن، معتقد می سازد. در زمان امامان گذشته هم گاهی بعضی از اصحاب که اوصافِ حضرت قائم (ع) و فضیلتِ درکِ زمان ظهور ایشان را شنیده بودند، آرزوی قلبی خود را که همان درکِ زمان حکومت حقه بود، خدمتِ ائمه (ع) اظهار می داشتند و ایشان هم در پاسخ، روی «معرفت امام (ع)» تکیه و تأکید می کردند.

یکی از این افراد، ابوبصیر است که خدمت امام صادق (ع) عرض کرد: «تَرانی اُدرِک القائم (ع)؟»: آیا شما چنین می بینید که من زمان حضرت قائم (ع) را درک کنم؟ حضرت در پاسخ از او پرسیدند: «یا ابا بصیرٍ، اَلَصتَ تَعرِفُ اِمامَکَ؟»: آیا امام (زمان) خود را نمی شناسی؟
ابوبصیر عرضه داشت: «ای وَاللهِ وَ انتَ هُوَ»: آری قسم به خدا، و او شما هستید. و در همین حال دستِ مبارک حضرت را به دستش گرفت. آنگاه امام (ع) به او فرمودند: «وَاللهِ ماتُبالی یا اَبابَصیرٍ اَلاتَکوُنَ مُحتَبیاً بِسَیفِکَ فی ظِلٌ رواقِ القائمِ صَلَواتُ اللهِ عَلَیهِ؟!» [3]: (حال که چنین است) به خدا قسم نباید نگران باشی از اینکه شمشیر بسته در خیمه حضرت قائم (صلوات الله علیه) حاضر نیستی.

این دلداری برای یکی از کسانی بود که آرزوی درکِ زمان ظهور امام قائم (ع) را داشتع و حضرت داشتن معرفت امام زمان خودش را برای نیل به ثواب این آرزو کافی دانسته و اهمیت آن را گوشزد فرمودند. بنابراین در زمان غیبت هم که مؤمنان آرزوی درکِ زمان ظهور و قیامِ امامِ خود را دارند، لازم است تا می توانند معرفت خویش را نسبت به آن حضرت عمق بخشیده، و هر چه بیشتر با فضایل و کمالاتِ ایشان آشنا شوند و وظیفه خود را در قبال آنها بدانند و آثار و نشانه های معرفت را بشناسند و آنها را در خود پیاده کنند و با دقت و جدیتِ تمام در این امر همت کنند تا – ان شاء الله – عاقبت به خیر از دنیا بروند.