بر خلاف پژوهشگراني که سعي مي‏کنند دامنه‏ي شعر آييني را در دو مقوله‏ي «مناقبي» و «ماتمي» محدود سازند، با گستره‏ي وسيع و دامنه‏داري روبرو هستيم که بيشترين بخش از قلمرو شعر فارسي را دربرمي‏گيرد. اگر مقوله‏هاي توحيدي، نيايشي، عرفاني، حکمي، اخلاقي، سلوکي و اجتماعي، صبغه‏ي اسلامي داشته باشند - که دارند - و اگر جنبه‏هاي ارزشي اين موضوعات کليدي قابل انطباق با آموزه‏هاي اسلامي و معارف زلال و ناب شيعي باشد - که هست - کدام اثر ماندگار منظوم را در پيشينه‏ي زبان فارسي مي‏توان ارائه کرد که از اين مفاهيم ارزشي متاثر نباشد و يا راز ماندگاري خود را در تعاليم اسلامي جستجو نکند؟
با يک بررسي کوتاه و گذرا درمي‏يابيم که بخش چشمگيري از گنجينه‏ي شعر فارسي به آثاري اختصاص دارد که هويت معنوي و فرهنگي خود را مديون مفاهيم ارزشي است؛ مفاهيمي که ريشه در کلام آسماني قرآن و معارف اسلامي دارد. قرآن کريم، نهج‏البلاغه، نهج‏الفصاحه، صحيفه‏ي‏سجاديه، کلمات قصار و ادعيه‏ي ماثوره از حضرات معصومين عليهم‏السلام و روايات و احاديثي که از خاندان وحي در اختيار جامعه‏ي اسلامي است، مشحون از مفاهيم ارزشي و والايي است که در هميشه‏ي تاريخ، نظر متفکران و فرهيختگان را در حوزه‏ي عرفان و حکمت و اخلاق به خود جلب کرده است و نام‏آوران عرصه‏ي شعر و ادب فارسي با استفاده و تاثيرپذيري از اين منابع غني و گرانسنگ به آفرينش آثار ممتاز و ماندگاري نايل آمده‏اند که التهاب عطش پويندگان راه معرفت را فرو مي‏نشاند و با زلال جاري خود، جان تازه‏اي در کالبد راهيان طريق سعادت و کمال مي‏دمد.
از همين روي و با عنايت به مفهوم تعميمي و فراگير شعر آييني و حضور مقولات ارزشي در آن - که ريشه در منابع متقن اسلامي دارد - ناگزيريم به دير سالي شعر آييني و قدمت زماني آن اعتراف کنيم و پيشينه‏ي آن را در تاريخ کهن «شعر مکتوب دري» مورد بررسي قرار دهيم.
صرف نظر از تني چند از پيشگامان شعر فارسي همانند حنظله‏ي بادغيسي (متوفاي 220 ق)، محمد وراق هروي (متولد 221 ق)، محمد بن وصيف سگزي (معاصر يعقوب ليث)، پيروز مشرقي (متولد 283 ق) و بوسليک گرگاني (معاصر يعقوب ليث) که آثار معدودي از آنان در دست است و نمي‏توان در بعد آييني آثار آن تحقيق جامع الاطرافي را ارائه کرد، تاريخ ادبيات فارسي از رودکي سمرقندي (متولد 329 ق) به بعد آثاري را در حافظه‏ي تاريخي خود ثبت و ضبط کرده که مشحون از مقولات ارزشي است و سيرابي و شادابي خود را رهين معارف قرآني و آموزه‏هاي اسلامي است.