ابومعين ناصر خسرو قبادياني (481-943) از شعراي آزاده و بلند آوازه‏ي سده‏ي پنجم هجري است و آثار ارزشمندي در دو زمينه‏ي نثر و نظم از او در دست مي‏باشد. زادالمسافرين، جامع‏الحکمتين، وجه دين و سفرنامه از آثار ممتاز منثور او، و دو مثنوي حکمي سعادت‏نامه و روشنايي‏نامه از آثار برگزيده‏ي منظوم آييني است.
شايد در طول تاريخ تدون شعر پارسي، شاعري به آزادگي و مناعت طبع ناصر خسرو و جهل‏ستيزي و شهرت‏گريزي او نداشته باشيم. مهارت وي در سرودن اشعار پندي و عبرتي ستودني است. از اوست:

نکوهش مکن چرخ نيلوفري را
برون کن ز سر، باد خيره‏سري را

چو تو خود کني اختر خويش را بد
مدار از فلک چشم نيک‏اختري را

درخت تو گر بار دانش بگيرد
به زير آوري چرخ نيلوفري را [1] .

شعر «عقاب» او با مطلع:

روزي ز سر سنگ عقابي به هوا خاست
واندر طلب طعمه، پر و بال بياراست

و قطعه‏ي زيباي «کدو بن» وي با شروع:

نشنيده‏اي که زير چناري، کدو بني
بررست و بردويد بر او بر به روز بيست

هنوز زبان زد اهل ادب است و به خاطر آموزه‏هاي ارزشي خود در شمار بهترين آثار پندي، حکمي و اجتماعي در زبان فارسي است.
اشعار مناقبي ناصر خسرو نيز از غناي محتوايي و ساختار محکم لفظي برخوردار است. ابياتي از قصيده‏ي فاخر او را که در مديحيت حضرت صديقه‏ي طاهره عليهاالسلام است، مرور مي‏کنيم:

شمس وجود احمد و خود زهرا
ماه ولايت ست ز اطوارش

دخت ظهور غيب احد - احمد -
ناموس حق و، صندق [2] اسرارش

هم مطلع جمال خداوندي
هم مشرق طليعه‏ي انوارش

صد چون مسيح، زنده ز انفاسش
روح‏الامين، تجلي پندارش

اين گوهر از جناب رسول الله
پاک ست و داور است خريدارش [3] .

کفوي نداشت حضرت صديقه
گر مي‏نبود حيدر کرارش