اگر در مکتبي، جامعه، داراي شخصيت و طبيعت شناخته شود، و از طرف ديگر اين موجود شخصيت دار يک موجود زنده متحول‏ و متکامل و بالنده تلقي شود، بايد ديد تکامل جامعه را چگونه توجيه و تفسير مي‏کند؟ يعني بايد ديد اين مکتب جامعه را به چه شکلي به سوي کمال‏ در تکاپو مي‏داند، به عبارت ديگر: تکامل را چگونه تفسير و توجيه‏ مي‏نمايد؟


قرآن مجيد، هم بر شخصيت و واقعيت جامعه تأکيد دارد و هم بر سير صعودي و کمالي آن از سوي ديگر مي‏دانيم مکتبهاي ديگر هم بوده و هستند که‏ ضرورت و جبر تاريخ را بدين سو مي‏دانند، پس لازم است بدانيم که چه از نظر قرآن مجيد و چه از نظر برخي مکتبهاي ديگر، تکامل تاريخ را چگونه‏ بايد توجيه و تفسير کرد؟ و مخصوصا انسانها چه مسئوليتي دارند و چه نقشي‏ بايد ايفا نمايند؟ بالاخص انتظار بزرگ به چه شکل و چه صورت بايد باشد؟