montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net
montazar.net

تقوا و پرهیزکاری عامل خودسازی و تهذیب نفس
بر اساس فرهنگ اسلامی و منطق قرآنی، ملاک شرافت و برتری آدمی، پروای الهی است که از آن به عنوان تقوا تعبیر شده است. تقوا سکوی پرواز به سوی کمال و رمز تکامل است. رسول اکرم (ص) نیز ملاک برتری را تقوا معرفی نموده و فرموده است: : « اِنَّ اَکرَمَکُم عِندَاللهِ اَتقَیکُم.» تقوا نیروی بازدارنده ای است که انسان را بر وسوسه ها و جاذبه هایی که همراه گناه و اعمال زشت می باشد، بازداشته و بر آن ها غلبه می نماید و انسان را آماده برای مقابله با سختی ها و رنج ها می سازد و هرکس آن را در خود تقویت سازد، نیروی مقاومتش در مقابل گناه بیشتر می شود. امام جعفر صادق (ع) روایت می کند که فرمودند: « عمل کم که همراه تقوا باشد از عمل زیاد که بدون تقوا باشد بهتر است.» و در جایی دیگر ولیدبن عباس از امام صادق (ع) روایت می کند که فرمود: گوهر مرد و بزرگی او اعمال او می باشد و شرافت و ارجمندی او دارایی اوست و کرامت و بزرگواری او تقوای اوست. امام علی (ع) ضمن توصیه به تقوا، آن را چنین معرفی می فرماید: «فاعتَصِموا بِتَقوَی الله، فَاِنَّ لَها حَبلاً وَثیقاً عُروَتُهُ، وَ مَعقِلاً مَنیعاً ذِروتُهُ؛پس به تقوا و ترس از خدا، روی آورید، که رشته آن استوار، و دستگیره آن محکم، و قله بلند آن پناهگاهی مطمئن می باشد.» و در جایی دیگر می فرماید: « همانا تقوای و ترس از خدا، داروی بیماری دل ها، روشنایی قلب ها و درمان دردهای بدن ها، مرهم زخم جان ها، پاک کننده پلیدی های ارواح، روشنی بخش تاریکی چشم و امنیت در ناآرامی ها و روشن کننده تاریکی های شماست. کسی که تقوا را انتخاب کند، سختی ها از او دور گردند، تلخی ها شیرین و فشار مشکلات و ناراحتی ها برطرف خواهند شد و مشکلات پیاپی و خسته کننده، آسان گردیده و مجد و بزرگی از دست رفته چون قطرات باران بر او فرو می بارند، رحمت بازداشته حق باز می گردد، و نعمت های الهی پس از فرو نشستن به جوشش می آیند و برکات تقلیل یافته فزونی گیرند.»
تقوا و پرهیزکاری در دوران غیبت
انتظار فرج و منتظر ظهور حضرت ولیعصر (عج) بودن که با فضیلت ترین اعمال در دوران غیبت می باشد و از آنان (منتظران فرج) با عنوان جهادگران و پیکارکنندگان در پیشاپیش رسول خدا (ص) با دشمن و کسی که در راه خدا به خون خود می غلطد و اجر شهید را دارد، یاد می شود. و آن به عنوان کرامت مؤمنین به شمار می آید، هرگز خارج از مدار تقوا و پرهیزکاری نمی باشد. یاران حضرت مهدی (عج) کسانی هستند که نفس هایشان عفیف و دامنشان از هرگونه گناه پاک و مبرّا است. آنها کسانی هستند که هیچ میلی به دنیا و لذّت های زودگذر آن و کامرائی های نفسانی و شهواتی خود ندارند، آنها کسانی هستند که دنیا در طلب آنهاست ولی اینان، آهنگ دنیا ندارند و دنیا آهنگ اسارت آنها را دارد، اما آنها با اعراض از دنیا خود را آزاد ساخته اند. آنان کسانی هستند که شهوت و امیالشان مرده است و آرزوهایشان کوتاه و اندک می باشد. منتظران در دوران غیبت حضرت حجت (ع) دو صفت انتظار و پرهیزکاری را یکجا دارا می باشند و اینان هستند که یاران امام زمان (ع) را تشکیل می دهند. چنان که امام جعفر صادق (ع) دو صفت انتظار و پرهیزکاری را در کنار هم شرط یاری آن بزرگوار قرار داده و فرموده اند: « مَن سَرَّ اَن یَکونَ مِن اَصحابِ القائِمِ فَلیَنتَظِر وَلیَعمَل بِالوَرَعِ وَ مَحاسِنِ الاَخلاقِ و هُوَ مُنتَظِرٌ. هرکس شادمان می شود به اینکه از یاوران قائم (ع) باشد، پس انتظار بورزد و بر اساس تقوا و خوش خلقی رفتار نماید، در حالی که منتظر می باشد.» لذا یاران حضرت کسانی هستند که از انجام گناه، هرچند جزئی و کوچک، ترس و واهمه دارند و از آن دوری می گزینند و با این حال در میدان کار به فعالیت های اجتماعی می پردازند و پرسوز و گداز و پرتوان مسئولیت هایی را در اجتماع بر عهده می گیرند و در عین حال مواظب و مراقب هستند که مبادا در گناه گرفتار آیند و یا قدم در محدوده گناه و نارضایتی خداوند بنهند، چراکه آنان از اسم گناه می ترسند و چه رسد به خود گناه. مولای متقیان امام علی (ع) می فرمایند: آگاه باشید که گناهان اسبان سرکشی هستند که گناهکاران بر آنها بار شده اند و دهنه این اسب ها رها شده، پس آن اسبان سرکش سواران خود را در آتش سرنگون می کنند. و آگاه باشید که تقوا مرکبی رام را می ماند که اهل تقوا بر آن سوار گشته و مهار مرکب ها را به دست خود گرفته اند و مرکب ها آنان را به بهشت وارد می کنند.حضرت سپس ضمن توصیه به تقوا می فرمایند: « اتَّقِ الله بَعضَ التُّقی وَ اِن قَلَّ وَاجعَل بَینَکَ وَ بَینَ الله ِ سِتراً وَ اِن رَقَّ؛ تقوای خدا پیشه کن، تقوایی اگر چه کم، و بین خود و خدایت پرده ای قرار ده اگرچه نازک باشد». لذا منتظرین واقعی امام زمان (ع) کسانی هستند که اهل تقوای الهی باشند و از تمامی خصوصیات پرهیزکاران برخوردارند و به تمامی صفات نیک مزین شده اند و از خصوصیات آنها صبر در مقابل حوادث، رعایت آداب و سنن اسلامی در همه امور و ملازمت ذکر و مداومت فکر همراه با اخلاص نیت و صفای باطن و مراقبت نفس می باشد تا با پیمودن این راه، به علم الیقین و از علم الیقین به عین الیقین و سپس به حق الیقین برسند{1}.
صبر و استقامت
یکی از معیارها و ویژگی های شناخت مؤمنان راستین، صبرشان و استقامت آنها در برابر حوادث سخت و امتحانات الهی است. چنانکه در زندگی فردی و اجتماعی مشکلات و برخی موانعی است که جز با نیروی صبر نمی توان بر آنها غلبه نمود چنانکه در کلام ائمه اطهار (ع) نیز بدان سفارش مؤکد شده است. پیامبر اکرم (ص) از صبر به عنوان نصف ایمان یاد نموده و فرمودند: « الصَّبرُ نِصف الایمان؛ صبر نیمی از ایمان است.» امام جعفر صادق (ع) می فرمایند: «شایسته است که مؤمن هشت خصلت داشته باشد که عبارتند از: در پریشانی ثابت و پابرجا باشد، در مصیبت صابر و شکیبا، در گشایش شاکر به رزق خدا (قانع باشد)، به دشمنان ستم نکند، به دوستان تحمیل ننماید، بدنش از او در رنج باشد، مردم از وجودش در آرامش و آسایش.» و می فرمایند: « علم دوست مؤمن است، حلم یاور و وزیرش، صبر فرمانده و امیر لشگرش، رفق و مدارا برادر، نرمی و ملایمت پدرش.» پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: « چون خداوند کسی را دوست دارد، هشت صفت به او الهام می کند، یعنی او را به هشت کار بگمارد. عرض کردند یا رسول الله، آن صفات چیست؟ حضرت فرمودند: چشم پوشی از نامحرم، ترس از خدا، حیا، اخلاق صالحان، صبر، امانت داری و راستی و سخاوت.» امام جعفر صادق (ع) در سفارش خویش به مؤمن می فرمایند: ای پسر نعمان، هیچ بنده ای مؤمن نخواهد بود، تا این که در او سه سنت باشد، سنتی از خداوند، سنتی از رسول او و سنتی از امام. اما سنتی که از خداوند عزوجل باید داشته باشد، این که باید اسرار را کتمان نماید. خداوند می فرمایند: « عالِمُ الغَیبِ فَلا یُظهِرُ عَلَی غَیبِهِ اَحَداً؛ اوست دانای غیب، پس احدی را از غیب خویش آگاه نسازد.» و اما سنتی که از رسول خدا (ص) باید داشته باشد، این که با مردم به رفتار و اخلاق اسلامی مدارا کند. و اما سنتی که از امام (ع) باید داشته باشد، صبر در سختی ها و ناراحتی هاست تا اینکه خداوند برای او فرج را برساند.» امام علی (ع) می فرمایند: « اَلایمانُ عَلَی أربَعَ دَعائِم: عَلی الصَّبرِ، وَالیَقینِ، وَالعَدلِ، وَالجَهادِ؛ ایمان بر چهار پایه استوار است: صبر، یقین، عدل و جهاد.» « وَ الصَّبرِ مِنها عَلَی اَربَعَ شُعَبٍ: الشَّوقِ، وَ الشَّفَقِ، و الزُّهدِ، والتَّرَقُّبِ.» و صبر نیز بر چهار پایه استوار است: شوق، هراس، زهد و انتظار. آن کس که اشتیاق بهشت دارد، شهوت هایش کاهش می گیرد و ان کس که از آتش جهنم می ترسد، از حرام دوری می گزیند و آن که در دنیا زهد می ورزد، مصیبت ها را ساده می پندارد و آن کس که مرگ را انتظار می کشد در نیکی ها شتاب می کند.» حضرت امیرالمومنین علی (ع) که خود اسوه صبر و استقامت و شکیبایی می باشد و در برابر حوادث سخت آن دوران صبر و استقامت نمود چنان که خود نیز با اشاره به شرایط آن زمان از صبر و استقامت خود چنین می گوید: « به اطرافم نگریستم دیدم که نه یاوری دارم و نه کسی که از من دفاع کند و مرا حمایت نماید، جز خانواده ام که مایل نبودم جانشان به خطر افتد. پس خار در چشم فرو رفته، دیده بر هم نهادم و با گلوی استخوان در آن گیر کرده، جام تلخ را جرعه جرعه نوشیدم و در فرو خوردن خشم در امری که تلخ تر از گیاه حنظل و دردناک تر از فرورفتن تیزی شمشیر در دل بود، شکیبایی نمودم.» تاریخ هیچوقت صبر و استقامت امیرالمؤمنین علی (ع) و مظلومیت های او را فراموش نخواهد کرد و ایشان را به عنوان الگو و اسوه صبر و استقامت معرفی خواهد نمود. حضرت ضمن سفارش دیگران به صبر و استقامت چنین می فرمایند: « عَلَیکُم بَالصَّبرِ، فَاِنَّ الصَّبرِ مِنَ الایمان ِ کَالرَّأسِ مِنَ الجَسَدِ وَ لا خَیرَ فی جَسَدٍ لا رأسَ مَعَهُ و لا فی ایمانٍ لا صَبرَ مَعَهُ؛ بر شما باد به استقامت، زیرا استقامت نسبت به ایمان همچون سر نسبت به بدن است و بدنی که در آن سر نباشد، خیری نیست و ایمانی که در آن استقامت و صبر نباشد، خیری ندارد.» امام محمد باقر (ع) در مورد صبر می فرمایند: « الجَنَّۀُ مَحفوفَۀٌ بِالمَکارِهِ وَ الصَّبرِ؛ بهشت به رنج ها و صبر پیچیده شده است.» امام جعفر صادق (ع) می فرمایند:« هنگامی که مؤمن را در قبرش می گذارند، نماز در جانب راست او، زکات در جانب چپ او و نیکی ها از هرسو به او توجه می کنند، و خصلت صبر او در ناحیه دور قرار می گیرد، وقتی که دو فرشته ای که عهده دار سؤال و بازجویی هستند نزد او می آیند، خصلت صبر به نماز و زکات و نیک ها می گوید: دونَکُم صاحِبَکُم، فَان عَجَزتُم عَنه، فَاَنا دونَهُ؛ صاحب خویش را حفظ کنید و اگز از حفظ او عاجز باشید، من او را حفظ می نمایم.». امام علی (ع) نیز صبر را از عوامل موفقیت نام برده و فرموده اند: « من چنین یافتم در گذر عمر، تجربه کردم که صبر و پشتکار نماید، مگر اینکه در پرتو صبر پیروزی و موفق خواهد شد. و کم است کسی که در طلب چیزی کوشش نماید، صبر و پشتکار نماید، مگر این که در پرتو صبر، پیروز و موفق خواهد شد.»{2}.
حسن خلق
کسی که خود را از یاران و منتظران امام زمان (ع) می داند باید دارای حسن خلق و خوبی پسندیده و نیکو باشد چنان که حضرت رسول (ص) اساس و هدف از مبعوث شدن خویش را تکمیل نمودن فضایل اخلاقی می خوانند و می فرمایند: « اِنَّما بُعِثتُ لَاُتَمِّم مَکارِمَ الاَخلاق؛ من برای این مبعوث شده ام که فضایل اخلاقی را تکمیل کنم.» امام محمد باقر (ع) می فرمایند:« اِنَّ أکمَلَ المُؤمنینَ ایماناً اَحسَنَهُم خُلقاً؛ کاملترین مردم از لحاظ ایمان، خوش خلق ترین آنهاست.» امام جعفر صادق (ع) می فرمایند: چهار چیز در هرکس باشد ایمان او کامل است و اگر سر تا پایش گناه باشد، نقصی به او نرساند و آن چهار چیز عبارتند از: « هُوَ الصِّدقُ وَ اَداءُ الاَمانَۀ وَ اَلحیاءُ و حُسنُ الخُلقِ؛ راستگویی، ردّ امانت، حیا و حسن خلق است.» رسول خدا (ص) می فرمایند:« اَکثَرُ ما تَلِجُ بِهِ اُمَّتی الجَنَّۀَ تقوی الله وَ حُسنُ الخُلقِ؛ بیشتر چیزی که امت مرا به بهشت می برد، تقوی خدا و حسن خلق می باشد» امام جعفر صادق (ع) می فرمایند:« البِرُّ وَ حُسنُ الخُلقِ یَعمُرانِ الدِّیارَ وَ یَزیدانِ فی الأعمار؛ نیکوکاری و حسن خلق خانه ها را آباد می کند و بر عمرها می افزاید.» و باز می فرمایند:« اِنَّ حُسنَ الخُلقِ یَبلُغُ بِصاحِبِهِ دَرَجَۀَ الصّائِمِ القائِم؛ حسن خلق صاحبش را به درجه روزه داری که به عبادت به پا خیزد می رساند.» و می فرمایند: اِنَّ الخُلقَ الحَسَنَ یَمیتُ الخَطِئَۀَ کما تَمیثُ الشَّمسُ الجَلدَ؛ خلق نیکو گناه را آب می کند، چنان که خورشید یخ را آب می کند.» پیامبر اکرم (ص) از اخلاق شایسته و نیکو به عنوان نصف دین یاد نموده و می فرمایند:« حُسنُ الخُلقِ نِصفُ الدّینِ؛ حسن خلق نصف دین است.» امام صادق (ع) می فرمایند:« خوی خوش، زیبایی و زیور دنیا و پاکی( از گناهان) در آخرت است و دین با آن کمال می یابد و آن وسیله قرب و نزدیکی به خداست. این موهبت جز به اولیاء و برگزیدگان حق، ارزانی نشده است، زیرا خداوند دریغ دارد از این الطاف خود و حسن خلق را جز نزد حامل نور جمال خویش به ودیعت نهد، چرا که هرکس خدای خود را بهتر بشناسد، شایسته داشتن این خصلت است و هیچکس جز خداوند متعال به حقیقت حسن خلق پی نبرد.» حضرت رسول (ص) می فرمایند:« خاتَمُ زَماننا حُسنُ الخُلقِ، وَالخُلقُ الحَسَنُ الطَفُ شیءٍ فی الدّین و اَثقَلُ شَیءٍ فی المیزانِ، وَ سوءُ الخُلقِ یُفسِدُ العَمَلَ کَما یُفسِدُ الخَلُّ الَعَسَلَ، و اِنِ الرتَقی فی الدَّرَجاتِ فَمَصیرهُ اِلی الهَوان؛ خوی خوش، سرآمد هر چیز روزگار است. حسن خلق لطیف ترین چیز در دین و سنگین ترین کالا در میزان قیامت است و سوء خلق، عمل و عبادت را تباه می کند همانگونه که سرکه عسل را، هرکس چنین باشد انجام کارش خواری است، اگرچه درجات عالیه را دریابد.»
امام جعفر صادق (ع) از پدر بزرگوارشان روایت کرد که امام علی (ع) فرمودند:« ما مِن ذَنبٍ اِلّا وَلَهُ توبَۀٌ وَ ما من تائِبٍ الّا وَقَد تَسلَمُ لَهُ تَوبَتُهُ ما خَلا السّیمی الخلقٍ لِانّهُ لا یَتوبُ من ذَنبٍ اِلّا وَقَعَ فی غَیرَه أشرَّ مِنهُ؛ هیچ گناهی نیست جز اینکه توبه ای دارد و هیچ توبه کننده ای نیست که توبه اش برای او سالم و دست نخورده می ماند مگر کسی که بد اخلاق است زیرا چنین کسی از هیچ گناهی توبه نمی کند، جز این که در گناهی بدتر از آن وارد می شود.» آنچه که از احادیث و روایات برمی آید این است که اخلاق نیکو و شایسته باعث نزدیکی به ائمه اطهار (ع) و برخورداری از اخلاق بد موجب دوری از ایشان می شود. در دوران غیبت یکی از اولویت هایی که منتظران باید مد نظر داشته باشند، همین اخلاق نیکو و شایسته است. کسی که مدعی منتظر حضرت مهدی (عج) می باشد باید از اخلاق بد و اخلاق رذیله جداً پرهیز و دوری نماید. امام محمد باقر (ع) کسی را منتظر واقعی امام زمان (ع) می داند که دارای محاسن اخلاقی باشد:« مَن سَرَّ اَن یَکونَ مِن اَصحاب القائم فَلیَنتَظِر وَ مَن یَعمَل بالوَرَعَ و مَحاسنِ الاَخلاقِ وَ هُوَ مُنتَظرٌ فإن ماتَ وَ قامَ القائمُ بَعدهُ کانَ لَهُ مِن الاجرِ مِثلُ اَجرِ مَن اَدرَکَهُ؛ کسی که دوست دارد از اصحاب قائم (عج) باشد، پس باید منتظر باشد و کسی که ورع داشته باشد و محاسن اخلاق را رعایت کند، او منتظر است. پس اگر مرد و امام زمان (ع) قیام نمود، اجر و پاداش او مانند آن کسی است که ظهور آن حضرت را درک کرده باشد.»{3}.
{1}وظایف شیعیان در دوران غیبت، سید رضی سید نژاد ،ص66-264
{2}همان، ص162-159
{3}همان، ص73-270
وظایف شیعیان


در خواست عضویت جهت دریافت ایمیل
نام:
ایمیل:
montazar.net

نظر سنجی
مایلید در کدام حوزه مطالب بیستری در سایت گذاشته شود؟
معارف مهدویتغرب و مهدویت
وظایف ما در عصر غیبتهنر و فرهنگ مهدویت
montazar.net

سایت های وابسته